അല്ലാഹു ഇസ്തിവാ ആയി എന്ന വചനം കൊണ്ട്
അല്ലാഹു അർശിൽ സ്ഥിരമായി ഇരുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർക്ക് മറുപടി
പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
Aslam Kamil saquafi parappanangadi
ഇമാം മുർതള സബീദി റ .
ഇമാം ഗസാലിയുടെ വാക്കുകൾ വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ പറയുന്നു:
“‘ഇസ്തിവാ’ എന്നത് സ്ഥിരമായി ഇരിക്കുക, സ്ഥലം പിടിച്ച് നിൽക്കുക എന്ന അർത്ഥത്തിൽ എടുത്താൽ, അതിൽ നിന്ന് ആ സ്ഥലം പിടിച്ചിരിക്കുന്നവൻ ഒരു ശരീരമാണെന്നു വരും. അപ്പോൾ അവൻ അർഷിനെ സ്പർശിക്കുന്നവനാകണം — അല്ലെങ്കിൽ അർഷിന്റെ തുല്യവലിപ്പമോ അതിനേക്കാൾ വലുതോ ചെറുതോ ആയിരിക്കണം. ഇതെല്ലാം അസാധ്യമാണ്. അസാധ്യതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നതൊക്കെയും അസാധ്യമാണ്.”
ശേഷം അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു:
“അല്ലാഹു ഒരു സ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സ്ഥലത്തോട് നേരിട്ട് നേർക്കുനേർ നിൽക്കുന്നു എന്നു കരുതിയാൽ, അവൻ ആ സ്ഥലത്തിന്റെ തുല്യമോ അതിനേക്കാൾ വലുതോ ചെറുതോ ആയിരിക്കണം.
അവൻ സ്ഥലത്തിന്റെ തുല്യമാണെങ്കിൽ, ആ സ്ഥലത്തിന്റെ ആകൃതിയനുസരിച്ച് രൂപമുള്ളവനാകണം. സ്ഥലം ചതുരമാണെങ്കിൽ അവനും ചതുരമാകണം; ത്രികോണമാണെങ്കിൽ ത്രികോണമാകണം. ഇത് അസാധ്യമാണ്.
അവൻ സ്ഥലത്തേക്കാൾ വലുതാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ആ സ്ഥലത്ത് വരൂ. അപ്പോൾ അവൻ ഭാഗങ്ങളുള്ളവനായി തീരും. അവന് ‘മൊത്തം’ എന്നും ‘ഭാഗം’ എന്നും പറയേണ്ടിവരും. അങ്ങനെ ആ സ്ഥലം അവന്റെ നാലിലൊന്നോ അഞ്ചിലൊന്നോ എന്നൊക്കെ പറയാൻ സാധിക്കും.
അവൻ സ്ഥലത്തേക്കാൾ ചെറുതാണെങ്കിൽ, അവനെ ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാൻ അളവും അതിരും നിർണ്ണയിക്കേണ്ടിവരും. അങ്ങനെ അളക്കലും പരിധിനിർണ്ണയവും അവനിൽ ബാധകമാകും. അല്ലാഹുവിന് അളവും പരിധിയും സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും സാധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നത് കുഫ്രാണ്.
സ്വസത്താൽ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പറയാവുന്ന എല്ലാം ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിയുന്നത് ‘സ്ഥലപിടിത്തം’ കൊണ്ടായിരിക്കും. സൃഷ്ടാവിനെ അങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് അത്യന്തം അസഭ്യമാണ്.
ഒരു സ്ഥലത്തോട് നേർക്കുനേർ നിൽക്കലോ സ്പർശിക്കലോ സാധ്യമാണെങ്കിൽ, അതിൽ നിന്ന് ദൂരപരമായ വേർപാടും സാധ്യമാകും. സ്പർശവും ദൂരവേർപാടും സാധ്യമാകുന്ന എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് നമുക്ക് മനസ്സിലായത് അതിന്റെ ഘടകങ്ങൾക്ക് ചേർച്ചയും വേർപാടും സാധ്യമാകുന്നതിനാലല്ലേ?”
ശേഷം അദ്ദേഹം പറയുന്നു:
“അജ്ഞന്മാർ പറയുന്ന പരമാവധി വാക്ക് ഇതാണ്: ‘ഒരു സ്ഥലത്തുമില്ലാതെ എന്തെങ്കിലും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?’
എന്നാൽ ഈ വാക്ക് അത്യന്തം അപകടകരമായ ഒരു ധാരണയിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. സത്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ മുങ്ങിച്ചെല്ലുന്നവർക്കു മാത്രമേ അതിന്റെ ഗൗരവം മനസ്സിലാകൂ.”
അവരുടെ സംശയം തള്ളിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറയുന്നു:
“ലോകവും സ്ഥലവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അല്ലാഹു ഉണ്ടായിരുന്നോ ഇല്ലയോ? ബുദ്ധിയുടെ നിർബന്ധം കൊണ്ട് ‘ഉണ്ടായിരുന്നു’ എന്നു തന്നെ പറയേണ്ടിവരും. അപ്പോൾ ‘സ്ഥലമില്ലാതെ ഒരു സത്തയെ മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല’ എന്ന് പറയുന്നവന് രണ്ട് വഴികളിൽ ഒന്ന് സ്വീകരിക്കേണ്ടിവരും:
ലോകവും അർഷും സ്ഥലവും ശാശ്വതമാണ് എന്നു പറയുക,
അല്ലാഹു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ് എന്നു പറയുക.
ഇവ രണ്ടും ജാഹിലരായ ഹശ്വിയ്യകളുടെ വാക്കുകളാണ്. ശാശ്വതൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനല്ല; സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവൻ ശാശ്വതനും അല്ല.”
പിന്നീട്
തഖിയുദീൻ സുബ്കി റ യുടെ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിച്ച് അദ്ദേഹം പറയുന്നു:
“ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് ഒരു ദിശയിൽ ആയിരിക്കില്ല. കാരണം ദിശയിൽ ആണെങ്കിൽ അവൻ ഒരു സ്ഥലത്തായിരിക്കണം. ദിശ എന്നത് സ്ഥലം തന്നെയോ സ്ഥലത്തെ നിർബന്ധമാക്കുന്നതോ ആണ്. സ്ഥലത്താണെങ്കിൽ അവൻ ‘മുതഹയ്യിസ്’ (സ്ഥലം കൈവശപ്പെടുന്നവൻ) ആയിരിക്കും. അങ്ങനെ ആയാൽ അവൻ തന്റെ സ്ഥലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നവനാകും. അപ്പോൾ അവൻ നിർബന്ധ സത്ത (വാജിബുൽ വുജൂദ്) ആകില്ല. എന്നാൽ അല്ലാഹു നിർബന്ധ സത്തയാണ് എന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ഇത് അസാധ്യമാണ്.
കൂടാതെ അവൻ എല്ലാ ദിശകളിലും ആണോ, അല്ലെങ്കിൽ ചില ദിശകളിലോ? എല്ലാ ദിശകളിലും ആണെന്ന് പറയുന്നത് അത്യന്തം അസംബന്ധമാണ്. ചില ദിശകളിലാണെങ്കിൽ, ആ പ്രത്യേകത നിശ്ചയിച്ച മറ്റൊരാളുടെ ആവശ്യം വരും. അത് ആശ്രിതത്വമാണ്; അല്ലാഹുവിന് അത് അസാധ്യമാണ്.”
അവസാനം സബീദി പറയുന്നു:
“ഈ വിശ്വാസത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു സുന്നിയും — മുഹദ്ദിസായാലും ഫഖീഹായാലും മറ്റാരായാലും — എതിർക്കുന്നില്ല. ‘ദിശ’ എന്ന പദം ഒരു നബിയുടെ നാവിൽ ശരീഅത്തിൽ വ്യക്തമായി വന്നിട്ടില്ല. അതിനാൽ മുൻപറഞ്ഞ അർത്ഥത്തിൽ ദിശ അല്ലാഹുവിൽ നിന്ന് അർത്ഥത്താലും വാക്കിനാലും നിഷേധിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
എങ്ങനെ അല്ല? അല്ലാഹു തന്നെ പറയുന്നു:
�
‘അവനെപ്പോലെ ഒന്നുമില്ല.’
അവൻ ഒരു ദിശയിൽ ആണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അവന് അനേകം സമാനതകൾ ഉണ്ടാകേണ്ടിവരും; ഒരു സമാനത മാത്രമല്ല.” (ഇത്ഹാഫ് 2/109)
وقال الحافظ المحدث اللغوي الفقيه السيد محمد مرتضى الزبيدي الحنفي [1205هـ] عند شرح كلام الغزالي[25] : “الاستواء لو ترك على الاستقرار والتمكن لزم منه كون المتمكّن جسما مماسا للعرش: إما مثله أو أكبر منه أو أصغر، وذلك محال، وما يؤدي إلى المحال فهو محال” ما نصه[26]: “وتحقيقه أنه تعالى لو استقر على مكان أو حاذى مكانا لم يخل من أن يكون مثل المكان أو أكبر منه أو أصغر منه، فإن كان مثل المكان فهو إذًا متشكل بأشكال المكان حتى إذا كان المكان مربعًا كان هو مربعًا أو كان مثلثًا كان هو مثلثًا وذلك محال، وإن كان أكبر من المكان فبعضه على المكان، ويشعر ذلك بأنه متجزئ وله كلٌّ ينطوي على بعض وكان بحيث ينتسب إليه المكان بأنه رُبُعُه أو خـُمـُسُه، وإن كان أصغر من ذلك المكان بقدر لم يتميز عن ذلك المكان إلا بتحديد وتتطرق إليه المساحة والتقدير، وكل ما يؤدي إلى جواز التقدير على البارئ تعالى فتجوّزه[27] في حقه كفر من معتقِده، وكل من جاز عليه الكون بذاته على محل لم يتميز عن ذلك المحل إلا بكونٍ، وقبيحٌ وصف البارئ بالكون[28]، ومتى جاز عليه موازاة مكانٍ أو مماسته جاز عليه مبايـنُتُه- يعني مباينة مسافية -، ومن جاز عليه المباينة والمماسة لم يكن إلا حادثا، وهل علمنا حدوث العالم إلا بجواز المماسة والمباينة على أجزائه. وقصارى الجهلة قولهم :كيف يتصور موجودٌ لا في محل ؟ وهذه الكلمة تصدر عن بدع وغوائل لا يَعرِفُ غورها وقعرها إلا كلُّ غوَّاص على بحار الحقائق، وهيهات طلب الكيفية حيث يستحيل محال.
والذي يدحض شبههم أن يقال لهم: قبل أن يخلق العالم أو المكان هل كان موجودا أم لا؟ فمن ضرورة العقل أن يقول: بلى، فيلزمه لو صح قوله: لا يعلم موجودا إلا في مكان، أحد أمرين: إما أن يقول: المكان والعرش والعالم قديم، وإما أن يقول: الرب تعالى محدث، وهذا مال الجهلة الحشوية ليس القديم بالمحدث والمحدث بالقديم. ونعوذ بالله من الـحَيـْرة في الدين” اهـ.
وقال في موضع ءاخر ما نصه[29]: “وقال السبكي: صانع العالم لا يكون في جهة لأنه لو كان في جهة لكان في مكان ضرورةَ أنها المكان أو المستلزمة له، ولو كان في مكان لكان مُتحيزًا ولو كان مُتحيزًا لكان مُفتقرًا إلى حيزه ومكانه فلا يكون واجب الوجود وثبت أنه واجب الوجود وهذا خلف. وأيضًا فلو كان في جهة فإما في كل الجهات وهو محال وشنيع وإما في البعض فيلزم الاختصاص المستلزم للافتقار إلى المخصص المنافي للوجوب” اهـــ
وقال أيضا ما نصه[30]: “تنبيه :هذا المعتقد لا يخالف فيه بالتحقيق سُني لا محدث ولا فقيه ولا غيره ولا يجئ قط في الشرع على لسان نبي التصريح بلفظ الجهة، فالجهة بحسب التفسير المتقدم منفية معنـًى ولفظًا، وكيف لا والحق يقول: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَىْءٌ ولو كان في جهة بذلك الاعتبار لكان له أمثال فضلا عن مثل واحد” انتهى كلام الزبيدي.
إتحاف السادة المتقين (2/109، مؤسسة التاريخ العربي)
Aslam Kamil saquafi parappanangadi
محمد اسلم الثقافي الكاملي بربننغادي المليباري الهندي
