വഹ്ദത്തുൽ വുജൂദ് لا موجود الا الله

 لا موجود الا الله

(وَسُئِلَ) نفع الله بِهِ مَا معنى تَوْحِيد الصُّوفِيَّة الموهم للحلول والاتحاد الْمُوجب لكثير من الْفُقَهَاء الِاعْتِرَاض عَلَيْهِم بذلك وَتَشْديد النكير عَلَيْهِم فِي جَمِيع تِلْكَ المسالك حَتَّى بَالغ كثير مِنْهُم بالتكفير حَقِيقَة أَو للتنفير

ചോദ്യം:

അല്ലാഹു മുഖേന പ്രയോജനം ലഭിക്കുമാറാകട്ടെ. ഹുലൂലും ഇത്തിഹാദും ഉണ്ടെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന സൂഫികളുടെ തൗഹീദിന്റെ അർഥമെന്താണ്? ഈ വാദം കാരണം ധാരാളം ഫുഖഹാക്കൾ അവരെ എതിർക്കുകയും ഇത്തരം ആത്മീയമാർഗങ്ങളിൽ അവർക്കെതിരെ ശക്തമായ വിമർശനം ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവരിൽ പലരും അതിരുകടന്ന് അവരെ യഥാർഥത്തിൽ കാഫിറുകളെന്ന് വിധിക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ അതിൽനിന്ന് അകറ്റാൻ വേണ്ടി അങ്ങനെ പറയുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ യാഥാർഥ്യം എന്താണ്?

(فَأجَاب) بقوله اعْلَم وفقني الله وَإِيَّاك لمرضاته وأدخلنا تَحت حيطة الصفوة من أوليائه ليتجلى علينا عرائس هباته

മറുപടി:

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തിയിലേക്ക് എത്തുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ അല്ലാഹു എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും തൗഫീഖ് നൽകട്ടെ. അവന്റെ ഔലിയാക്കളിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മഹത്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണവലയത്തിൽ നമ്മെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും, അവന്റെ ദാനങ്ങളുടെ മനോഹരമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നമുക്കുമേൽ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യട്ടെ.

أَن تَوْحِيد الله تَعَالَى بِاللِّسَانِ العلمي الْمُقَرّر فِي كتب أَئِمَّة الْكَلَام القَوْل فِيهِ مَشْهُور عِنْد من مارس ذَلِك الْفَنّ وأطلع على دقائقه وأحاط بِمَا فِيهِ من العويصات والشبه والإيرادات وأجوبتها

ഇമാംമാരായ കലാം പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ ഭാഷയിലുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ തൗഹീദിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം, ആ വിജ്ഞാനശാഖ പഠിക്കുകയും അതിലെ സൂക്ഷ്മമായ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും അതിലുള്ള സങ്കീർണമായ വിഷയങ്ങൾ, സംശയങ്ങൾ, എതിർവാദങ്ങൾ, അവയ്ക്കുള്ള മറുപടികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അവഗാഹം നേടുകയും ചെയ്തവർക്ക് സുപരിചിതമാണ്.

وَمن ثمَّ كَانَ هَذَا الْعلم فِي الْحَقِيقَة أشرف الْعُلُوم إِذْ هِيَ تشرف بشرف معلومها وأفضلها إِذْ معرفَة الله تَعَالَى وَالنَّظَر الْمُؤَدِّي إِلَيْهَا هما أول الْوَاجِبَات العينية وأساس جَمِيع الْفُرُوض وَغَيرهَا وَسَائِر أصُول الشَّرِيعَة وفروعها

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ വിജ്ഞാനശാഖ യഥാർഥത്തിൽ വിജ്ഞാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായതാണ്. കാരണം, ഒരു വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠത അതിൽ പഠിക്കപ്പെടുന്ന വിഷയത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയനുസരിച്ചാണ് നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത്.

അല്ലാഹുവിനെ അറിയലും ആ അറിവിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ചിന്തയും പഠനവും വ്യക്തിപരമായി നിർബന്ധമായ കാര്യങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതാണ്. എല്ലാ നിർബന്ധ കർമങ്ങളുടെയും മറ്റ് മതബാധ്യതകളുടെയും ശരീഅത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ശാഖകളുടെയും അടിത്തറയും അതുതന്നെയാണ്.

وَأما التَّوْحِيد بالأحوال الشهودية والمواجيد العرفانية فَهُوَ حَال أَئِمَّة التصوف الَّذين أتحفهم الله بِمَا لم يتحف بِهِ أحد سواهُم لِأَن أهل ذَلِك الْعلم لَيْسَ لَهُم من الْحُضُور مَعَ الْحق وآثار شُهُود صِفَاته وحقائق تجلياته فِي جَمِيع أَحْوَالهم وأقوالهم وأفعالهم مَا لأئمة الصُّوف الغارقين فِي بحار شُهُود التَّوْحِيد الواقفين مَعَ الله تَعَالَى على قدم الصدْق والتجريد والمتخلين عَمَّا سواهُ على غَايَة الْكَمَال والتفريد

എന്നാൽ ആത്മീയമായ ദർശനാനുഭവങ്ങളിലൂടെയും മഅ്‌രിഫത്തിന്റെ അനുഭൂതികളിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന തൗഹീദ് സൂഫി ഇമാമുമാരുടെ അവസ്ഥയാണ്. മറ്റുള്ളവർക്ക് നൽകാത്ത പ്രത്യേകമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അല്ലാഹു അവർക്കു നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

കാരണം, ആ വിജ്ഞാനശാഖയിലെ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് അവരുടെ എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും വാക്കുകളിലും പ്രവൃത്തികളിലും അല്ലാഹുവിനോടൊപ്പമുള്ള സാന്നിധ്യബോധവും അവന്റെ വിശേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ദർശനാനുഭവങ്ങളുടെ സ്വാധീനവും അവന്റെ തജല്ലിയാത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യങ്ങളും സൂഫി ഇമാമുമാർക്കുള്ളതുപോലെ ലഭിക്കുന്നില്ല.

തൗഹീദിന്റെ ദർശനാനുഭവങ്ങളുടെ സമുദ്രങ്ങളിൽ മുഴുകിയവരും, സത്യസന്ധതയുടെയും ആത്മീയമായ നിർമലതയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ അല്ലാഹുവിനോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നവരും, അല്ലാഹുവല്ലാത്ത മറ്റെല്ലാത്തിൽനിന്നും പൂർണമായ അർഥത്തിൽ മനസ്സിനെ ഒഴിവാക്കി ഏകാഗ്രമാക്കിയവരുമാണ് ആ സൂഫി ഇമാമുമാർ.

فتوحيدهم هُوَ الَّذِي عَلَيْهِ الْمعول وحالهم هُوَ الْحَال الْأَكْمَل الَّذِي لَيْسَ لَهُم عَنهُ محول بل هم دَائِما فِي ظله الظليل لَا براح لَهُم عَن الحضرة الشهودية وَلَا شاغل لَهُم عَن استجلاء الْحَقَائِق الْوُجُود ليتعرفوا بهَا حكم الْأَقْضِيَة وحقائق الْقُدْرَة وآثار صِفَات الْجلَال وَالْجمال

അവരുടെ തൗഹീദിനാണ് ഈ വിഷയത്തിൽ ആശ്രയിക്കേണ്ടത്. അവരുടെ അവസ്ഥയാണ് ഏറ്റവും പൂർണമായ അവസ്ഥ. അതിൽനിന്ന് അവർക്ക് മാറേണ്ടിവരുന്നില്ല. മറിച്ച്, അവർ എപ്പോഴും അതിന്റെ തണലിലാണ്.

ദർശനാനുഭവത്തിന്റെ ആ ആത്മീയ സാന്നിധ്യത്തിൽനിന്ന് അവർ മാറിനിൽക്കുന്നില്ല. അസ്തിത്വത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ വെളിപ്പെട്ടറിയുന്നതിൽനിന്ന് അവരെ മറ്റൊന്നും തടയുന്നില്ല. അതിലൂടെ അവർ വിധികളുടെ നിയമങ്ങളും അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവിന്റെ യാഥാർഥ്യങ്ങളും അവന്റെ ജലാൽ (മഹത്വം), ജമാൽ (സൗന്ദര്യം) എന്നീ വിശേഷണങ്ങളുടെ സ്വാധീനങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നു.

وَمن ثمَّ قَالَ بعض محققيهم فارقا بَينهم وَبَين عُلَمَاء الْكَلَام أُولَئِكَ قوم اشتغلوا بِالِاسْمِ عَن الْمُسَمّى وَنحن قوم اشتغلنا بِالْمُسَمّى عَن الِاسْم

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവരിലെ ഒരു ഗവേഷക പണ്ഡിതൻ കലാം പണ്ഡിതന്മാരും സൂഫികളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വിവരിച്ചുകൊണ്ട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

'അവർ നാമത്തിൽ വ്യാപൃതരായി, നാമം സൂചിപ്പിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യത്തിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്നവരാണ്. എന്നാൽ നാം നാമത്തെക്കാൾ അതിന്റെ നാമധേയമായ യാഥാർഥ്യത്തിൽ വ്യാപൃതരായവരാണ്.'

وَلذَلِك تَجِد أُولَئِكَ لَا شُهُود لَهُم وَلَا استحضار بل قُلُوبهم مَمْلُوءَة بِشُهُود الأغيار مستغرقة فِي الشَّهَوَات

അതുകൊണ്ടാണ് അവരിൽ ദർശനാനുഭവമോ ആത്മീയമായ സാന്നിധ്യബോധമോ ഇല്ലാത്തതായി കാണുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. മറിച്ച്, അവരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ അല്ലാഹുവല്ലാത്ത മറ്റുള്ളവയുടെ ബോധംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുകയും ഇച്ഛകളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

وَإِن فرض أَن لَهُم استحضارا فَهُوَ مَقْصُور على حَالَة استحضار شَيْء من علمهمْ على أَن هَذَا للنادر مِنْهُم وَأما أَكْثَرهم فهم لَا يستحضرون إِلَّا الْأَلْفَاظ ومعانيها فَحسب دون أَمر زَائِد على ذَلِك

അവർക്ക് അത്തരം സാന്നിധ്യബോധം ഉണ്ടെന്ന് സങ്കൽപ്പിച്ചാൽത്തന്നെ, അത് തങ്ങളുടെ വിജ്ഞാനത്തിൽനിന്നുള്ള ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യം ഓർമിക്കുന്നതിൽ മാത്രം പരിമിതമാണ്. അതുതന്നെയും അവരിൽ അപൂർവമായ ചിലർക്കു മാത്രമേയുള്ളൂ.

എന്നാൽ അവരിൽ അധികപേരും പദങ്ങളും അവയുടെ അർഥങ്ങളും മാത്രമാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത്. അതിനപ്പുറമുള്ള മറ്റൊരു അനുഭവം അവർക്കില്ല.

وَقد شرحوا محققوا الصُّوفِيَّة توحيدهم الَّذِي اختصوا بِهِ بعبارات مُخْتَلفَة هِيَ فِي الْحَقِيقَة مؤتلفة

സൂഫികളിലെ ഗവേഷക പണ്ഡിതന്മാർ തങ്ങൾക്കു പ്രത്യേകമായുള്ള തൗഹീദിനെ വ്യത്യസ്തമായ പദപ്രയോഗങ്ങളിലൂടെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ യഥാർഥത്തിൽ അവയുടെ ആശയങ്ങൾ പരസ്പരം യോജിക്കുന്നവയാണ്.

من أحْسنهَا قَول إِمَام الْعُلُوم الظَّاهِرَة والباطنة الْمجمع على جلالته وأمامته فِي الطَّرِيقَيْنِ أبي الْقَاسِم الْقشيرِي قدس الله سره وروحه ونوّر ضريحه

അവയിൽ ഏറ്റവും മനോഹരമായ വിശദീകരണങ്ങളിലൊന്ന്, ബാഹ്യവും ആന്തരികവുമായ വിജ്ഞാനങ്ങളിൽ ഇമാമായും ഇരു മാർഗങ്ങളിലും നേതൃത്വമുള്ള മഹാനായും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട അബുൽ ഖാസിം അൽ-ഖുശൈരി(റ)യുടെ വാക്കുകളാണ്. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവിനെയും രഹസ്യത്തെയും പരിശുദ്ധമാക്കുകയും ഖബർ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.

فارقا بَين تَوْحِيد الصُّوفِيَّة وتوحيد غَيرهم تَوْحِيد العَبْد لرَبه على مَرَاتِب تَوْحِيد لَهُ بالْقَوْل وَالْوَصْف بِأَن يخبر عَن وحدانيته

സൂഫികളുടെ തൗഹീദിനെയും മറ്റുള്ളവരുടെ തൗഹീദിനെയും വേർതിരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

ഒരു അടിമ തന്റെ റബ്ബിനെ ഏകനായി അംഗീകരിക്കുന്ന തൗഹീദിന് വിവിധ പദവികളുണ്ട്.

ഒന്നാമത്തേത്, വാക്കിലൂടെയും വിശേഷണത്തിലൂടെയും അല്ലാഹുവിന്റെ ഏകത്വം അറിയിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തൗഹീദാണ്.

وَتَوْحِيد لَهُ بِالْعلمِ وَهُوَ أَن يُعلمهُ بالبرهان على وحدانيته

രണ്ടാമത്തേത്, അറിവിലൂടെയുള്ള തൗഹീദാണ്. അതായത്, അല്ലാഹു ഏകനാണെന്ന് തെളിവുകളിലൂടെ അറിയുക.

وَتَوْحِيد لَهُ بِالْمَعْرِفَة وَهُوَ أَن يعرفهُ بِالْبَيَانِ كَمَا علمه بالبرهان وَالْبَيَان أجلى من الْبُرْهَان

മൂന്നാമത്തേത്, മഅ്‌രിഫത്തിലൂടെയുള്ള തൗഹീദാണ്. തെളിവിലൂടെ അറിയുന്നതുപോലെ തന്നെ വ്യക്തമായ ആത്മീയമായ വെളിപ്പെടുത്തലിലൂടെ അല്ലാഹുവിനെ അറിയലാണത്. ഇവിടെ ബയാൻ എന്ന ആത്മീയമായ വ്യക്തത, ബുർഹാൻ എന്ന ബൗദ്ധികമായ തെളിവിനെക്കാൾ കൂടുതൽ തെളിമയുള്ള അനുഭവമായിരിക്കും.

فَفِي حَال مَعْرفَته بِالْبَيَانِ لَا يفْتَقر إِلَى نظره وَلَا إِلَى تذكر نظره وَلَيْسَ بضروري علمه وَلكنه كالضروري فِي أَنه أقوى حَالا مِمَّا كَانَ

ഈ വ്യക്തമായ ആത്മീയമായ അറിവിന്റെ അവസ്ഥയിൽ, തെളിവുകളിലേക്ക് വീണ്ടും നോക്കേണ്ടതോ മുമ്പ് നടത്തിയ ചിന്തയെ ഓർമിക്കേണ്ടതോ ആവശ്യമില്ല. ഈ അറിവ് അനിവാര്യമായ അറിവ് തന്നെയല്ലെങ്കിലും, അതിന്റെ ശക്തമായ അവസ്ഥ കാരണം അനിവാര്യമായ അറിവിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്.

وَقد تسمى هَذِه الْحَالة الإلهام وَإِنَّمَا يَصح ذَلِك إِذا ترقى إِلَى هَذِه الصّفة عَن الْعلم البرهاني بِقُوَّة الْحَال

ഈ അവസ്ഥയെ ഇൽഹാം എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ തെളിവുകളിലൂടെ ലഭിച്ച അറിവിൽനിന്ന് ആത്മീയാവസ്ഥയുടെ ശക്തിയിലൂടെ ഈ പദവിയിലേക്ക് ഉയർന്നാൽ മാത്രമേ അങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയൂ.

ثمَّ تَوْحِيد من حَيْثُ الْحَال يشهده وَاحِد أَو حَال الشُّهُود لَيْسَ لَهُ الرُّؤْيَة وَلكنه كالرؤية كَمَا قَالَ - صلى الله عليه وسلم - اعبد الله كَأَنَّك ترَاهُ

പിന്നീട്, ഒരാൾ തന്റെ ആത്മീയാവസ്ഥയിൽ തൗഹീദിനെ എങ്ങനെ ദർശിക്കുന്നു എന്ന നിലയിലുള്ള മറ്റൊരു ഘട്ടമുണ്ട്. ഇതാണ് ശുഹൂദിന്റെ അവസ്ഥ.

ഇവിടെ അല്ലാഹുവിനെ കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ലെങ്കിലും, കാണുന്നതുപോലെയുള്ള ആത്മീയമായ അനുഭവമുണ്ടാകുന്നു. നബി(സ്വ) പറഞ്ഞതുപോലെ:

«اعبد الله كأنك تراه»

'നീ അല്ലാഹുവിനെ കാണുന്നതുപോലെ അവനെ ആരാധിക്കുക.'

وَهَذِه هِيَ حَالَة الْمُشَاهدَة الَّتِي أَشَارَ إِلَيْهَا الْقَوْم بتوالي التجلي على قلبه فَصَارَ كالعيان حَاله

ഇതാണ് മുശാഹദ എന്ന അവസ്ഥ. ഒരാളുടെ ഹൃദയത്തിൽ തുടർച്ചയായി തജല്ലിയാത്ത് ഉണ്ടാകുന്നതിലൂടെ ഈ അവസ്ഥ കൈവരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് സൂഫികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അങ്ങനെ അവന്റെ ആത്മീയാവസ്ഥ നേരിട്ട് കാണുന്നതുപോലെയാകുന്നു.

وَمن أهل التَّوْحِيد من يشْهد لَهُ الحادثات بجملتها بِاللَّه تَعَالَى بظهورها فيشهدها بِهِ سُبْحَانَهُ تجْرِي عَلَيْهَا أَحْكَامه وَتظهر فِيهَا أَفعاله

തൗഹീദിന്റെ ആളുകളിൽ ചിലർ സംഭവിക്കുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളെയും അല്ലാഹുവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി കാണുന്നു. അവ സംഭവിക്കുന്നതിലൂടെ അവയെ അല്ലാഹുവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവർ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അവയിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ വിധികൾ നടപ്പിലാകുന്നതും അവന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമാകുന്നതും അവർ കാണുന്നു.

وَمن أهل التَّوْحِيد من يُوجد من حَيْثُ التَّنْزِيه فَهَؤُلَاءِ قَالُوا الْحق وَرَاء مَا أدْركهُ الْخلق بأفواههم وَأَحَاطُوا بِهِ بعلومهم وأشرفوا عَلَيْهِ بمعارفهم

തൗഹീദിന്റെ ആളുകളിൽ മറ്റൊരു വിഭാഗം അല്ലാഹുവിനെ എല്ലാ ന്യൂനതകളിൽനിന്നും പരിശുദ്ധനായി അംഗീകരിക്കുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അവനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു.

അവർ പറയുന്നു: സൃഷ്ടികൾ തങ്ങളുടെ വായിലൂടെ വിവരിക്കുന്നതിനും വിജ്ഞാനത്തിലൂടെ പൂർണമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനും മഅ്‌രിഫത്തിലൂടെ എത്തിച്ചേരുന്നതിനും അതീതമാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ യാഥാർഥ്യം.

قَالُوا وكل من كوشف بِشَيْء فعلى قدر قوته وَضَعفه

അവർ പറഞ്ഞു: ഒരാൾക്ക് എന്തെങ്കിലും ആത്മീയമായ വെളിപ്പെടുത്തൽ ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് അവന്റെ ശക്തിക്കും ദൗർബല്യത്തിനും അനുസരിച്ചായിരിക്കും.

قَالُوا وَالْقَوْم الَّذين كوشفوا بِالْحَقِيقَةِ أَو شاهدوا الْحق واحتفظوا بشواهدهم عَن شُهُود الْحق أَو استمسكوا فِي عين الْجمع أَو لَيْسَ يشْهدُونَ إِلَّا الْحق أَو لَيْسَ يَخْشونَ إِلَّا الْحق أَو هم محوا فِي حق الْحق أَو مصطلون فِيهِ بسُلْطَان الْحَقِيقَة أَو تجلى لَهُم الْحق بِجلَال الْحق

അവർ പറഞ്ഞു: യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ വെളിപ്പെടുത്തൽ ലഭിച്ചവരോ, അൽ-ഹഖ് (സത്യം, അല്ലാഹു) ദർശിച്ചവരോ, തങ്ങളുടെ ആത്മീയാനുഭവങ്ങളെ അൽ-ഹഖിന്റെ ദർശനത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചു സൂക്ഷിച്ചവരോ, ഐക്യത്തിന്റെ ആന്തരികമായ അവസ്ഥയിൽ ഉറച്ചുനിന്നവരോ, അൽ-ഹഖിനെ മാത്രമേ ദർശിക്കുന്നുള്ളൂ എന്ന അവസ്ഥയിലുള്ളവരോ, അൽ-ഹഖിനെ മാത്രമേ ഭയപ്പെടുന്നുള്ളൂ എന്ന അവസ്ഥയിലുള്ളവരോ, അൽ-ഹഖിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തിൽ തങ്ങളുടെ സ്വത്വബോധം മാഞ്ഞുപോയവരോ, യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അതിൽ ആഴത്തിൽ മുഴുകിയവരോ, അൽ-ഹഖിന്റെ മഹത്വത്തിലൂടെ അവൻ തങ്ങൾക്ക് വെളിപ്പെട്ടവരോ ആയ ആളുകൾ...

وَغير هَذَا إِلَى آخر مَا عبر عَنهُ معبر أَو أخبر عَنهُ مخبر أَو أَشَارَ إِلَيْهِ مشير أَو أدْركهُ فهم أَو انْتهى إِلَيْهِ علم أَو حَضَره بالتفصيل ذكر

ഇതുപോലുള്ള മറ്റു പല പ്രയോഗങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്. അവയെല്ലാം വിവരിക്കുന്നവൻ വിവരിച്ചതോ, വാർത്ത നൽകിയവൻ അറിയിച്ചതോ, സൂചന നൽകിയവൻ സൂചിപ്പിച്ചതോ, ബുദ്ധി ഗ്രഹിച്ചതോ, അറിവ് എത്തിച്ചേർന്നതോ, വിശദമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ കാര്യങ്ങളാണ്.

فهم شَوَاهِد الْحق وَهُوَ حق من الْحق وَلكنه لَيْسَ بِحَقِيقَة الْحق فَإِن الْحق منزه عَن الْإِدْرَاك والإحاطة وَالْإِشْرَاق

അവയെല്ലാം അൽ-ഹഖിന്റെ അടയാളങ്ങളും തെളിവുകളുമാണ്. അവ അൽ-ഹഖിൽനിന്നുള്ള സത്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവ അൽ-ഹഖിന്റെ യഥാർഥ സത്തയല്ല. കാരണം, അൽ-ഹഖായ അല്ലാഹു മനുഷ്യരുടെ ഗ്രഹണത്തിനും പൂർണമായ ഉൾക്കൊള്ളലിനും അവർക്ക് പൂർണമായി വെളിപ്പെട്ടുകിട്ടുന്നതിനും അതീതനാണ്.

قَالُوا وَكلما يدل على خلق أَو جَار على الْخلق فَذَاك مِمَّا يَلِيق بالخلق وَالْحق مقدس عَن جَمِيع ذَلِك انْتهى

അവർ പറഞ്ഞു: സൃഷ്ടിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതോ സൃഷ്ടികൾക്ക് ബാധകമായതോ ആയ എന്തും സൃഷ്ടികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ കാര്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അൽ-ഹഖായ അല്ലാഹു അത്തരം കാര്യങ്ങളിൽനിന്നെല്ലാം പരിശുദ്ധനാണ്.

حَاصِل كَلَام الْقشيري وَهُوَ لاسيما آخِره أوضح عاضد وَأقوى شَاهد على حَقِيقَة تَوْحِيد الْقَوْم السالمين من الْمَحْذُور واللوم وعَلى أَنه الْغَايَة القصوى فِي التَّوْحِيد والحقيقة الْعليا فِي الْمعرفَة والتنزيه والتمجيد فشرفهم بذلك وَإِيَّاك أَن تقع فِي ورطة الِاعْتِرَاض عَلَيْهِم فتتسابق أسْهم القواطع إِلَيْك فَإِنَّهُم بُرَآء من ذَلِك منزهون عَنهُ إِذْ هم أكمل الْخلق عقلا وَمَعْرِفَة فَكيف يتوهمون مَا هُوَ بديهي الْبطلَان

ഇമാം ഖുശൈരി(റ)യുടെ വാക്കുകളുടെ ആകെത്തുക, പ്രത്യേകിച്ചും അതിന്റെ അവസാനഭാഗം, ആ വിഭാഗത്തിന്റെ തൗഹീദിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തിന് വ്യക്തമായ പിന്തുണയും ശക്തമായ തെളിവുമാണ്. നിഷിദ്ധമായ കാര്യങ്ങളിൽനിന്നും ആക്ഷേപങ്ങളിൽനിന്നും മുക്തരായ ആ മഹത്തുക്കളുടെ തൗഹീദിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തിനും, തൗഹീദിൽ പരമോന്നതമായ സ്ഥാനവും പരിജ്ഞാനത്തിലും അല്ലാഹുവിനെ ന്യൂനതകളിൽനിന്ന് പരിശുദ്ധനായി വിശ്വസിക്കുന്നതിലും മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നതിലുമുള്ള ഉന്നതമായ സ്ഥാനവും അവർക്കുണ്ടെന്നതിനും അത് തെളിവാണ്. അതിനാൽ ആ മഹത്തുക്കൾക്ക് ഈ വിഷയത്തിൽ മഹത്ത്വമുണ്ട്.

അവരെ എതിർക്കുന്നതിന്റെ അപകടത്തിൽ നീ വീഴരുത്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നാശത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന തെളിവുകളുടെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിനക്കുനേരെ പാഞ്ഞടുക്കും. കാരണം, അത്തരം കാര്യങ്ങളിൽനിന്ന് അവർ തീർത്തും മുക്തരും പരിശുദ്ധരുമാണ്. ബുദ്ധിയിലും ജ്ഞാനത്തിലും സൃഷ്ടികളിൽ ഏറ്റവും പൂർണരായവരാണ് അവർ. അപ്പോൾ വ്യക്തമായും അസത്യമാണെന്ന് അറിയാവുന്ന ഒരു കാര്യം അവർ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കാനാണ്?

وَبَيَان ذَلِك أَن الِاتِّحَاد بَعْدَمَا قَامَ من الْبَرَاهِين المقررة فِي كتب الْحِكْمَة وَالْكَلَام على امْتنَاع اتِّحَاد الِاثْنَيْنِ هُوَ يسْتَلْزم كَون الْوَاجِب هُوَ الْمُمكن وَعَكسه وَذَلِكَ محَال بِالضَّرُورَةِ

ഇതിന്റെ വിശദീകരണം ഇതാണ്: തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ഇൽമുൽ കലാമിന്റെയും ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ രണ്ടെണ്ണം ഒന്നായിത്തീരുക അസാധ്യമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്ന തെളിവുകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ അല്ലാഹുവും സൃഷ്ടിയും ഒന്നായിത്തീരുന്നു എന്ന വാദം അനിവാര്യമായും അല്ലാഹുവിന് നിർബന്ധമായ അസ്തിത്വമുള്ളവൻ (വാജിബുൽ വുജൂദ്) എന്ന സ്ഥാനം സൃഷ്ടിക്ക് സാധ്യമായ അസ്തിത്വമുള്ളവൻ (മുംകിനുൽ വുജൂദ്) എന്ന സ്ഥാനം എന്നിവ പരസ്പരം മാറ്റിവെക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കും. ഇത് അനിവാര്യമായും അസാധ്യമാണ്.

وَأما الْحُلُول فلوجوه الأول أَن الْحَال فِي الشَّيْء يفْتَقر إِلَيْهِ فِي الْجُمْلَة سَوَاء كَانَ حُلُول جسم فِي مَكَان أَو عرض فِي جَوْهَر أَو صُورَة فِي مَادَّة كَمَا هُوَ رَأْي الْحُكَمَاء أَو صفة فِي مَوْصُوف والافتقار إِلَى الْغَيْر يُنَافِي الْوُجُوب وَمن ذَلِك حُلُول الامتزاج كَالْمَاءِ فِي الْورْد فَإِنَّهُ من خَواص الْأَجْسَام وَهِي مفتقرة إِلَى الْغَيْر

എന്നാൽ ഹുലൂൽ (ഒരു വസ്തു മറ്റൊന്നിൽ പ്രവേശിക്കുകയോ സ്ഥിതിചെയ്യുകയോ ചെയ്യുക) അസാധ്യമാണെന്നതിന് പല കാരണങ്ങളുണ്ട്.

ഒന്നാമത്തെ കാരണം: ഒരു വസ്തുവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മറ്റൊന്ന് ഏതെങ്കിലും നിലയിൽ ആ വസ്തുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതാണ്. ഒരു സ്ഥലത്ത് ശരീരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായാലും, ഒരു പദാർഥത്തിൽ ഗുണം നിലനിൽക്കുന്നതായാലും, തത്ത്വചിന്തകരുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഒരു പദാർഥത്തിൽ രൂപം നിലനിൽക്കുന്നതായാലും, ഒരു വിശേഷണം അതിന്റെ വിശേഷിതത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതായാലും ഇതുതന്നെയാണ് സ്ഥിതി. മറ്റൊന്നിനെ ആശ്രയിക്കുക എന്നത് സ്വയം പര്യാപ്തമായ നിർബന്ധാസ്തിത്വത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്.

ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് കലർന്നുചേരുന്ന രൂപത്തിലുള്ള പ്രവേശനം; ഉദാഹരണത്തിന്, റോസാപ്പൂവിൽ വെള്ളം കലരുന്നത്. കാരണം, ഇത് ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. അവ മറ്റുള്ളവയെ ആശ്രയിക്കുന്നവയുമാണ്.

الثَّانِي أَن الْحُلُول فِي الْغَيْر أَن لم يكن صفة كَمَال وَجب نَفْيه عَن الْوَاجِب وَإِلَّا لزم كَون الْوَاجِب مستكملا بِالْغَيْر وَهُوَ بَاطِل

രണ്ടാമത്തെ കാരണം: മറ്റൊന്നിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുക എന്നത് പൂർണതയുടെ വിശേഷണമല്ലെങ്കിൽ, നിർബന്ധാസ്തിത്വമുള്ള അല്ലാഹുവിൽനിന്ന് അത് നിഷേധിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. ഇനി അത് പൂർണതയുടെ വിശേഷണമാണെന്ന് കരുതിയാൽ, അല്ലാഹു മറ്റൊന്നിലൂടെ പൂർണത പ്രാപിക്കുന്നവനാണെന്ന് വരും. അതാകട്ടെ അസാധ്യമാണ്.

الثَّالِث لَو حل فِي جسم على مَا زعم بعض الْمُلْحِدِينَ الَّذين لَا عقول لَهُم وَلَا دين فَأَما أَن يحل فِي جَمِيع أَجْزَائِهِ فَيلْزم الانقسام أَو فِي جُزْء مِنْهُ فَيكون أَصْغَر الْأَشْيَاء وَكِلَاهُمَا بَاطِل بِالضَّرُورَةِ وَالِاعْتِرَاف والأدلة على ذَلِك كَثِيرَة مَحل بسطها كتب الْكَلَام

മൂന്നാമത്തെ കാരണം: ബുദ്ധിയോ മതബോധമോ ഇല്ലാത്ത ചില മതനിഷേധികൾ വാദിക്കുന്നതുപോലെ അല്ലാഹു ഒരു ഭൗതികശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചുവെന്ന് സങ്കൽപ്പിച്ചാൽ, ഒന്നുകിൽ ആ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും അവൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നു പറയേണ്ടിവരും. അങ്ങനെ വന്നാൽ വിഭജനം സംഭവിക്കേണ്ടിവരും. അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് മാത്രമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെന്ന് പറയേണ്ടിവരും. അങ്ങനെ വന്നാൽ അവൻ ഏറ്റവും ചെറിയ വസ്തുവായിത്തീരും. ഈ രണ്ട് കാര്യങ്ങളും അനിവാര്യമായും അസാധ്യമാണ്. ഇതിന് ധാരാളം തെളിവുകളുണ്ട്. അവ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നതിനുള്ള സ്ഥലം ഇൽമുൽ കലാമിന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ്.

وَإِذا بَان واتضح بطلَان الْحُلُول والاتحاد وامتناعها على الذَّات فَكَذَا على الصِّفَات لِاسْتِحَالَة انْتِقَال صفة الذَّات المختصة بهَا إِلَى غَيرهَا

അല്ലാഹുവിന്റെ സത്തയിൽ ഹുലൂലും ഇത്തിഹാദും അസാധ്യമാണെന്ന് വ്യക്തമായാൽ, അവന്റെ വിശേഷണങ്ങളിലും അപ്രകാരം തന്നെയാണ്. കാരണം, അല്ലാഹുവിന്റെ സത്തയ്ക്ക് മാത്രമായി പ്രത്യേകമായിട്ടുള്ള ഒരു വിശേഷണം മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറുക എന്നത് അസാധ്യമാണ്.

فرأس الْقَائِلين بهَا النَّصَارَى وَبَعض المنتسبين إِلَى الْإِسْلَام كغلاة الشِّيعَة قَالُوا لَا يمْتنع ظُهُور الروحاني فِي الجسماني كجبريل فِي صُورَة دحْيَة وكالجني فِي صُورَة إنسي وَحِينَئِذٍ فَلَا يبعد أَن يظْهر الله سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُول الظَّالِمُونَ والجاحدون علوا كَبِيرا فِي صُورَة بعض الكاملين وَأولى النَّاس بذلك عَليّ وَأَوْلَاده الَّذين هم خير الْبَريَّة رَضِي الله عَنْهُم

ഇത്തരം വാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നവരിൽ പ്രധാനികൾ ക്രൈസ്തവരാണ്. ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് ചേർത്തുപറയപ്പെടുന്ന ചിലരും, ഉദാഹരണത്തിന് അതിരുകടന്ന ശീഈ വിഭാഗങ്ങളും, ഈ വാദം ഉന്നയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ആത്മീയമായ ഒരു സത്ത ഭൗതികമായ ഒരു രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് അസാധ്യമല്ലെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ജിബ്‌രീൽ(അ) ദിഹ്‌യ അൽ കൽബി(റ)യുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതും ജിന്ന് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും അവർ തെളിവായി പറയുന്നു.

ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, അക്രമികളും നിഷേധികളും അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നതിൽനിന്നെല്ലാം അത്യുന്നതനും പരിശുദ്ധനുമായ അല്ലാഹു, പൂർണതയുള്ള ചില മഹത്തുക്കളുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് അസാധ്യമല്ലെന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു. അത്തരം പ്രത്യക്ഷതയ്ക്ക് ഏറ്റവും അർഹർ അലി(റ)യും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്തതികളുമാണെന്നും, അവർ സൃഷ്ടികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമരാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. അല്ലാഹു അവരെയെല്ലാം തൃപ്തിപ്പെടട്ടെ.

وَأطالوا فِي هَذِه النزهات البديهية الْبطلَان لَكِن لفساد عُقُولهمْ حَتَّى صَارُوا كالأنعام بل هُوَ أضلّ سَبِيلا راجت عَلَيْهِم حَتَّى حسبوا أَنهم على حق فزلوا وأزلوا وَضَلُّوا وأضلوا

വ്യക്തമായും അസത്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന ഇത്തരം വാദങ്ങൾ അവർ ദീർഘമായി അവതരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അവരുടെ ബുദ്ധി ദുഷിച്ചതിനാൽ അവർ കന്നുകാലികളെപ്പോലെയായി; അതിനേക്കാൾ വഴിതെറ്റിയവരായിത്തീർന്നു. ഈ അസത്യവാദങ്ങൾ അവരിൽ പ്രചാരം നേടി. തങ്ങൾ സത്യത്തിലാണെന്ന് അവർ ധരിച്ചു. അങ്ങനെ അവർ സ്വയം വഴിതെറ്റുകയും മറ്റുള്ളവരെ വഴിതെറ്റിക്കുകയും ചെയ്തു.

وكفرتهم يَزْعمُونَ أَنهم من عداد الصُّوفِيَّة وَلَيْسوا كَمَا زَعَمُوا بل هم من عداد الحمقاء الَّذين لَا يَدْرُونَ مَا يَقُولُونَ وَلَا يعون مَا يَزْعمُونَ فهم أضلّ من الْحَيَوَان وأحمق من الْفراش الَّتِي ترمي نَفسهَا إِلَى النيرَان

അവരിൽപ്പെട്ട മതനിഷേധികൾ തങ്ങൾ സൂഫികളുടെ കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവർ അവകാശപ്പെടുന്നതുപോലെയല്ല. തങ്ങൾ എന്താണ് പറയുന്നതെന്ന് അറിയാത്തവരും അവകാശപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാത്തവരുമായ വിഡ്ഢികളുടെ കൂട്ടത്തിലാണ് അവർ. അതിനാൽ അവർ മൃഗങ്ങളെക്കാൾ വഴിതെറ്റിയവരും തീയിൽ സ്വയം ചാടിവീഴുന്ന ചിത്രശലഭത്തെക്കാൾ വിഡ്ഢികളുമാണ്.

وَمن جملَة خرافاتهم وكذبهم وجهالاتهم قَوْلهم أَن السالك إِذا أمعن فِي سلوكه وخاض لجة الْوُصُول يحل الله سُبْحَانَهُ وتقدس عَن مرية المفترين فِيهِ كَمَا تحل النَّار فِي الْجَمْر بِحَيْثُ لَا يتمايز أَو يتحد بِحَيْثُ لَا اثنينية وَلَا تغاير وَصَحَّ أَن يَقُول هُوَ أَنا وَأَنا هُوَ وَحِينَئِذٍ يرْتَفع الْأَمر وَالنَّهْي وَيظْهر من الغرائب والعجائب مَا لَا يَصح أَن يكون من الْبشر

അവരുടെ അന്ധവിശ്വാസങ്ങളിലും കള്ളങ്ങളിലും അറിവില്ലായ്മകളിലും പെട്ടതാണ് മറ്റൊരു വാദം: ആത്മീയയാത്രികൻ തന്റെ സഞ്ചാരത്തിൽ ഏറെ മുന്നേറുകയും ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിയുടെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്താൽ, കള്ളവാദികൾ പറയുന്നതിൽനിന്നെല്ലാം പരിശുദ്ധനായ അല്ലാഹു അവനിൽ പ്രവേശിക്കുമെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്.

തീക്കനലിൽ തീ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ ഇരുവരും തമ്മിൽ വേർതിരിവില്ലാത്ത അവസ്ഥയുണ്ടാകുമെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടെന്ന അവസ്ഥയും വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തവിധം ഇരുവരും ഒന്നായിത്തീരുമെന്നും അവർ പറയുന്നു.

അപ്പോൾ 'അവൻ ഞാനാണ്, ഞാൻ അവനാണ്' എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയാകുമെന്നും അവർ അവകാശപ്പെടുന്നു. അത്തരം ഘട്ടത്തിൽ കൽപ്പനകളും വിലക്കുകളും ഇല്ലാതാകുമെന്നും സാധാരണ മനുഷ്യരിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുക സാധ്യമല്ലാത്ത അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമെന്നും അവർ പറയുന്നു.

وَفَسَاد هَذَا كَالَّذي قبله غنى عَن الْإِيضَاح وَالْبَيَان فَذكره استطراد

ഇതിന്റെയും മുമ്പ് പറഞ്ഞതിന്റെയും അസത്യത പ്രത്യേകം വിശദീകരിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇടയ്ക്കുവന്ന പരാമർശം മാത്രമാണിത്.

وَإِنَّمَا الَّذِي يَنْبَغِي أَن يعتني بتحقيقه وتحريره وَحفظه وَتَقْرِيره هُوَ أَن مَا وَقع فِي كَلِمَات بعض الْمُتَقَدِّمين والمتأخرين من أَئِمَّة الصُّوفِيَّة مِمَّا يُوهم حلولا واتحادا لَيْسَ مُرَادهم ذَلِك بِالنِّسْبَةِ لأحوالهم واصطلاحهم

എന്നാൽ ശ്രദ്ധാപൂർവം പഠിക്കുകയും വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കുകയും ഓർത്തുവെക്കുകയും സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ഇതാണ്: മുൻകാലക്കാരും പിൽക്കാലക്കാരുമായ ചില സൂഫി ഇമാമുമാരുടെ വാക്കുകളിൽ ഹുലൂലും ഇത്തിഹാദും ഉണ്ടെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ചില പ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ അവരുടെ അവസ്ഥകളും സാങ്കേതിക പ്രയോഗങ്ങളും പരിഗണിക്കുമ്പോൾ അതുകൊണ്ട് അവർ ഉദ്ദേശിച്ചത് ഹുലൂലോ ഇത്തിഹാദോ അല്ല.

وَمن ثمَّ قَالَ الْعَلامَة الْمُحَقق زِمَام الْمُتَأَخِّرين فِي الْعُلُوم الْحكمِيَّة والنقلية السعد التَّفْتَازَانِيّ أَن السالك إِذا انْتهى سلوكه إِلَى الله تَعَالَى أَي إِلَى مرتبَة من قربه وشهوده وَفِي الله تَعَالَى أَي وَفِي بُلُوغ رِضَاهُ وَمَا يؤمله من حَضرته الْعلية يسْتَغْرق فِي بحار التَّوْحِيد والعرفان بِحَيْثُ تضمحل أَي بِاعْتِبَار الشُّهُود لَا الْحَقِيقَة ذَاته فِي ذَاته وَصِفَاته فِي صِفَاته ويغيب عَن كل مَا سواهُ وَلَا يرى فِي الْوُجُود إِلَّا الله تَعَالَى

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് തത്ത്വശാസ്ത്രപരവും മതപരവുമായ വിജ്ഞാനങ്ങളിൽ പിൽക്കാല പണ്ഡിതന്മാരുടെ നേതാവായ അല്ലാമ സഅ്ദുദ്ദീൻ തഫ്താസാനി(റ) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്:

ഒരു ആത്മീയയാത്രികന്റെ സഞ്ചാരം അല്ലാഹുവിലേക്കെത്തിയാൽ, അതായത് അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യത്തിന്റെയും അവനെ ദർശിക്കുന്നതിന്റെയും ഒരു ഉന്നതമായ അവസ്ഥയിലെത്തിയാൽ, അല്ലാഹുവിൽ എന്ന അവസ്ഥയിലെത്തിയാൽ, അതായത് അവന്റെ തൃപ്തിയും അവന്റെ ഉന്നതമായ സന്നിധിയിൽനിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതും നേടിയാൽ, അയാൾ തൗഹീദിന്റെയും മഅ്‌രിഫത്തിന്റെയും സമുദ്രങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നു.

അപ്പോൾ അയാളുടെ കാഴ്ചാനുഭവത്തിൽ മറ്റെല്ലാം ഇല്ലാതായതുപോലെയാകും. ഇവിടെ ഇല്ലാതാകുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് യഥാർഥ അസ്തിത്വത്തിൽ ഇല്ലാതാകലല്ല; മറിച്ച്, അനുഭവത്തിലും കാഴ്ചയിലും അപ്രത്യക്ഷമാകലാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ സത്ത അവന്റെ സത്തയിൽനിന്നും വിശേഷണങ്ങൾ അവന്റെ വിശേഷണങ്ങളിൽനിന്നും വേർപെടാതിരിക്കുന്നുവെന്ന അർഥത്തിലല്ല ഇത്.

അയാൾ അല്ലാഹുവല്ലാത്ത മറ്റെല്ലാത്തിൽനിന്നും തന്റെ ശ്രദ്ധയും ബോധവും മാറി, അസ്തിത്വത്തിൽ അല്ലാഹുവിനെ മാത്രമേ കാണുന്നുള്ളൂ എന്ന അവസ്ഥയിലെത്തുന്നു.

قَالَ وَهَذَا هُوَ الَّذِي يسمونه الفناء فِي التَّوْحِيد وَإِلَيْهِ يُشِير الحَدِيث الإلهي لَا يزَال عَبدِي يتَقرَّب إِلَيّ بالنوافل حَتَّى أحبه فَإِذا أحببته كنت سَمعه يسمع بِهِ وبصره الَّذِي يبصر بِهِ وَيَده الَّتِي يبطش بهَا الحَدِيث

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഇതാണ് അവർ 'തൗഹീദിലുള്ള ഫനാഅ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇതിലേക്കാണ് ഈ ഹദീസുൽ ഖുദ്സി സൂചന നൽകുന്നത്:

'എന്റെ അടിമ ഐച്ഛിക ആരാധനകളിലൂടെ എന്നിലേക്ക് അടുത്തുകൊണ്ടേയിരിക്കും. അങ്ങനെ ഞാൻ അവനെ സ്നേഹിക്കും. ഞാൻ അവനെ സ്നേഹിച്ചാൽ, അവൻ കേൾക്കുന്ന അവന്റെ കേൾവിയായും അവൻ കാണുന്ന അവന്റെ കാഴ്ചയായും അവൻ പിടിക്കുന്ന അവന്റെ കൈയായും ഞാൻ മാറും.'

(ഹദീസിന്റെ ആശയഭാഗം.)

وَحِينَئِذٍ رُبمَا يصدر عَن الْوَلِيّ عِبَارَات تشعر بالحلول أَو الِاتِّحَاد لقُصُور الْعبارَة عَن بَيَان تِلْكَ الْحَال وَبعد الْكَشْف عَنْهَا بالمثال قَالَ وَنحن على سَاحل التَّمَنِّي نغترف من بَحر التَّوْحِيد بِقدر الْإِمْكَان ونعترف أَن طَرِيق الفناء فِيهِ العيان دون الْبُرْهَان

അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഒരു വലിയ്യിൽനിന്ന് ഹുലൂലോ ഇത്തിഹാദോ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലുള്ള വാക്കുകൾ പുറപ്പെടാം. ആ അവസ്ഥയെ വ്യക്തമായി വിവരിക്കാൻ ഭാഷയ്ക്ക് പരിമിതിയുള്ളതിനാലാണ് അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്.

ഉദാഹരണത്തിലൂടെ ആ അവസ്ഥ വിശദീകരിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

'നാം പ്രതീക്ഷയുടെ തീരത്തുനിന്നുകൊണ്ട് നമ്മുടെ കഴിവിനനുസരിച്ച് തൗഹീദിന്റെ സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് കോരിയെടുക്കുന്നവരാണ്. ഫനാഇന്റെ മാർഗത്തിൽ തെളിവുകളിലൂടെയുള്ള അറിവിനെക്കാൾ അനുഭവത്തിലൂടെയുള്ള അറിവാണ് ഉള്ളതെന്ന് നാം സമ്മതിക്കുന്നു.'

قَالَ وَهنا مَذْهَب ثَان يُوهم ذَلِك وَلَيْسَ مِنْهُ أَيْضا وَهُوَ أَن الْوَاجِب هُوَ الْوُجُود الْمُطلق وَهُوَ وَاحِدَة لَا كَثْرَة فِيهِ أصلا وَإِنَّمَا الْكَثْرَة فِي الإضافات والتعينات الَّتِي هِيَ بِمَنْزِلَة الخيال والسراب إِذْ الْكل فِي الْحَقِيقَة وَاحِد يتَكَرَّر على مظَاهر لَا بطرِيق المخالطة ويتكثر فِي البواطن لَا بطرِيق الانقسام فَلَا حُلُول هُنَا وَلَا اتِّحَاد لعدم الاثنينية والغيرية انْتهى كَلَام السعد رَحمَه الله تَعَالَى

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഇവിടെ മറ്റൊരു വീക്ഷണവുമുണ്ട്. അതും ഹുലൂലോ ഇത്തിഹാദോ ആണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കാമെങ്കിലും യഥാർഥത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല.

ആ വീക്ഷണമനുസരിച്ച് നിർബന്ധാസ്തിത്വമുള്ളവൻ സമ്പൂർണവും നിരുപാധികവുമായ അസ്തിത്വമാണ്. അതിൽ യാതൊരു ബഹുത്വവുമില്ല; അത് ഏകനാണ്. ബഹുത്വം കാണപ്പെടുന്നത് ബന്ധങ്ങളിലും പ്രത്യേക നിർണയങ്ങളിലുമാണ്. അവ ഭ്രമത്തിനും മരീചികയ്ക്കും തുല്യമാണ്.

കാരണം, യാഥാർഥ്യത്തിൽ എല്ലാം ഒന്നാണെന്നും അത് വിവിധ പ്രത്യക്ഷരൂപങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ചുകാണപ്പെടുന്നതാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത് പരസ്പരം കലർന്നുചേരുന്ന രീതിയിലല്ല. ആന്തരികമായ തലങ്ങളിൽ ബഹുത്വം കാണപ്പെടുന്നതും വിഭജനം വഴിയല്ല.

അതിനാൽ ഈ വീക്ഷണത്തിൽ ഹുലൂലോ ഇത്തിഹാദോ ഇല്ലെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. കാരണം, അതിൽ രണ്ടെന്ന നിലയോ മറ്റൊന്നെന്ന വ്യത്യാസമോ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

وَبِه يعلم أَن مَا يَقع من كَلِمَات الْقَوْم لَا سِيمَا ابْن عَرَبِيّ وَابْن الفارض وأتباعهما رَحِمهم الله تَعَالَى ونفع بهم فِي حضرات التَّوْحِيد منزل على مَا ذكره السعد رَحمَه الله

ഇതിലൂടെ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കാം: സൂഫി മഹത്തുക്കളുടെ വാക്കുകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇബ്നു അറബി(റ), ഇബ്നുൽ ഫാരിദ്(റ), അവരുടെ അനുയായികൾ എന്നിവരുടെ തൗഹീദുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആത്മീയാവസ്ഥകളിലെ പ്രയോഗങ്ങളിൽ, സഅ്ദുദ്ദീൻ തഫ്താസാനി(റ) വിശദീകരിച്ച ആശയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാവുന്നവയുണ്ട്. അല്ലാഹു അവരോട് കരുണ ചെയ്യുകയും അവരിലൂടെ പ്രയോജനം നൽകുകയും ചെയ്യട്ടെ.

وَلبعض أَئِمَّة الْمُتَأَخِّرين من تلامذة مَوْلَانَا عبد الرَّحْمَن الجامي الْمَشْهُور فِي كِتَابه الَّذِي سَمَّاهُ المتمم بِهِ مَا كنى بِهِ عَن نُسْخَة النفحات وَهُوَ مَوْلَانَا عَلَاء الدّين مُحَمَّد بن الْمُؤمن الإبيبزي بتحتانية ممدودة وَكسر بَاء مُوَحدَة تَحْتَانِيَّة وزاي من أجل تلامذة مَوْلَانَا سعد الدّين الكازورى من أجل أساتذة الطَّرِيقَة الْعلية السالمة من كدورات جهلة الصُّوفِيَّة وَهِي طَريقَة النقشبندية أَنه قَالَ فِي الريحانة الثَّانِيَة مِنْهُ رَيْحَانَة ذكر الاباه معنى لَا إِلَه إِلَّا الله

പിൽക്കാല പണ്ഡിതന്മാരിൽപ്പെട്ട, മൗലാനാ അബ്ദുറഹ്മാൻ ജാമി(റ)യുടെ ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാളായ മൗലാനാ അലാഉദ്ദീൻ മുഹമ്മദ് ഇബ്നുൽ മുഅ്മിൻ അൽ-ഇബീബ്സി(റ)യുടെ ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശദീകരണമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിന് 'അൽ-മുതമ്മിം' എന്ന പേരാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. നഫഹാത്തിന്റെ ഒരു പകർപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ പേര് വന്നതെന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ പറയുന്നു.

അദ്ദേഹം മൗലാനാ സഅ്ദുദ്ദീൻ അൽ-കാസൂരി(റ)യുടെ പ്രമുഖ ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അജ്ഞരായ ചില സൂഫികളുടെ തെറ്റായ ധാരണകളിൽനിന്ന് മുക്തമായ ഉന്നതമായ നഖ്ശബന്ദി മാർഗത്തിലെ പ്രമുഖ ഗുരുക്കന്മാരിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

അദ്ദേഹം തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ റൈഹാനയിൽ, 'ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ്' എന്നതിന്റെ അർഥം വിവരിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

أَن الذّكر ثَلَاث مراقب فِي السلوك فَفِي الأولى يقدر لَا معبود إِلَّا الله وَفِي الثَّانِيَة الَّتِي هِيَ مرتبَة السّير إِلَى الله يقدر لَا مَقْصُود إِلَّا الله وَفِي الْمرتبَة الثَّالِثَة وَهِي السّير فِي الله وَهِي مقَام المنتهين يقدر لَا مَوْجُود إِلَّا الله

ദിക്‌റിന് ആത്മീയയാത്രയിൽ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളുണ്ടെന്നാണ് അദ്ദേഹം പറയുന്നത്.

ഒന്നാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, 'ലാ ഇലാഹ ഇല്ലല്ലാഹ്' എന്നതിന്റെ അർഥം 'അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായി മറ്റാരുമില്ല' എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, അത് അല്ലാഹുവിലേക്കുള്ള ആത്മീയയാത്രയുടെ ഘട്ടമാണ്. അവിടെ അതിന്റെ അർഥം 'അല്ലാഹുവല്ലാതെ മറ്റൊരു ലക്ഷ്യവുമില്ല' എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

മൂന്നാമത്തെ ഘട്ടം 'അല്ലാഹുവിൽക്കൂടിയുള്ള ആത്മീയയാത്ര'യാണ്. അത് ആത്മീയയാത്രയുടെ അന്തിമഘട്ടത്തിലെത്തിയവരുടെ സ്ഥാനമാണ്. അവിടെ അതിന്റെ അർഥം 'അല്ലാഹുവല്ലാതെ മറ്റൊരു അസ്തിത്വവുമില്ല' എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

فَهُوَ مَا لم ينْتَه السالك فِي السّير فِي الله وَذكر لَا مَوْجُود إِلَّا الله فَهُوَ كفر صَرِيح أَي رُبمَا أدّى إِلَيْهِ كَمَا لَا يخفى فَأَطْلقهُ مُبَالغَة فِي الزّجر والتنفير لمن يدعى هَذِه الْمرتبَة بِالْبَاطِلِ فَتَأَمّله

അല്ലാഹുവിൽക്കൂടിയുള്ള ആത്മീയയാത്രയുടെ അന്തിമഘട്ടത്തിൽ എത്തിയിട്ടില്ലാത്ത ഒരാൾ 'ലാ മൗജൂദ ഇല്ലല്ലാഹ്' (അല്ലാഹുവല്ലാതെ മറ്റൊരസ്തിത്വവുമില്ല) എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ, അത് വ്യക്തമായ കുഫ്റാണെന്നാണ് അവിടെ പറയുന്നത്. അഥവാ, അത്തരം വാക്കുകൾ ഒരാളെ കുഫ്റിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം എന്നതാണ് ഉദ്ദേശ്യം; അത് വ്യക്തമാണ്.

ഈ ആത്മീയപദവിയിൽ എത്തിയെന്ന് വ്യാജമായി അവകാശപ്പെടുന്നവരെ ശക്തമായി താക്കീത് ചെയ്യാനും അത്തരമൊരു അവകാശവാദത്തിൽനിന്ന് അകറ്റാനും വേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം ഇത്ര ശക്തമായ പ്രയോഗം നടത്തിയത്. അതിനാൽ ഈ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധാപൂർവം ചിന്തിക്കുക.

ووفاة صَاحب الريحانة سنة ثَمَان وَثَلَاثِينَ وَتِسْعمِائَة ووفاة عَلَاء الدّين سنة اثْنَيْنِ وَتِسْعين وَثَمَانمِائَة ووفاة الْكَازُورِي سنة سِتِّينَ وَثَمَانمِائَة

'അൽ-റൈഹാന' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവ് ഹിജ്റ 938-ലും അലാഉദ്ദീൻ ഹിജ്റ 892-ലും കാസൂരി ഹിജ്റ 860-ലും മരണപ്പെട്ടു.

فاحذر من الْإِنْكَار فَإِنَّهُ يُوقع الْمُنكر فِي العثار وَكن محسن الإعتقاد على غَايَة من الازدياد فَإِن الْمُنكر محروم والمتعنت مَذْمُوم وَالْحق أَحَق أَن يتبع وَالْبَاطِل عَن هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّة قد انْدفع أدخلنا الله تَحت أَلْوِيَتهم الطاهرة من الريب الظَّاهِرَة على سَائِر الرتب فإننا نعتقدهم ونحبهم وَمن أحب قوما فَهُوَ يحْشر مَعَهم

അതിനാൽ നിഷേധാത്മകമായ എതിർപ്പുകളിൽനിന്ന് സൂക്ഷിക്കുക. കാരണം, അത്തരം നിഷേധം നിഷേധിക്കുന്നവനെത്തന്നെ വീഴ്ചയിലാക്കും. നല്ല വിശ്വാസം പുലർത്തുകയും അതിൽ കൂടുതൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുക.

നിഷേധിക്കുന്നവൻ അനുഗ്രഹങ്ങളിൽനിന്ന് അകറ്റപ്പെടുകയും പിടിവാശിക്കാരൻ ആക്ഷേപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. സത്യമാണ് പിന്തുടരപ്പെടാൻ ഏറ്റവും അർഹമായത്. ഈ ഇമാമുമാരെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ ആരോപണങ്ങൾ ഇതിലൂടെ നീക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

സംശയങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തമായ അവരുടെ പരിശുദ്ധമായ പതാകകൾക്കു കീഴിൽ, ഉന്നതമായ പദവികളിൽ അല്ലാഹു നമ്മെയും ഉൾപ്പെടുത്തട്ടെ. തീർച്ചയായും നാം അവരെ അംഗീകരിക്കുകയും സ്നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ജനതയെ ഒരാൾ സ്നേഹിച്ചാൽ അവരോടൊപ്പം അവൻ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിക്കപ്പെടും.

 الفتاوى الحديثية لابن حجر

പേജ്: 238

ASLAM  PARAPPANANGADI