സ്വീകാര്യതയും പ്രതിഫലാർഹവും രണ്ടാണ്*

 📚

*സ്വീകാര്യതയും പ്രതിഫലാർഹവും രണ്ടാണ്*

✍️

 _അശ്റഫ് സഖാഫി, പള്ളിപ്പുറം._ 

______________________

ഈ ഹദീസ് നോക്കൂ:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ «لَا يَقْبَلُ اللَّهُ صَلَاةَ أَحَدِكُمْ إذَا أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ»

വുളൂ ഇല്ലാത്ത നിസ്കാരം അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കില്ല - എന്ന ആശയമാണല്ലോ ഈ ഹദീസിൽ. 

മറ്റൊരു ഹദീസ്:

« لا يَشْرَبُ الخمرَ رجلٌ من أُمَّتِي ، فيَقْبَلُ اللهُ منه صلاةً أربعينَ يومًا»

"എൻ്റെ സമുദായത്തിൽ ഒരാൾ കള്ള് കുടിച്ചാൽ, അവൻ്റെ ഇബാദതുകൾ 40 ദിവസത്തേക്ക് അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കുന്ന പ്രശ്നമില്ല" 

ഈ രണ്ട് ഹദീസിലും - "അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കില്ല" എന്നാണുള്ളത്. വുളൂ ഇല്ലാത്ത നിസ്കാരം സ്വഹീഹേ അല്ല. അപ്രകാരം നിസ്കരിച്ചത് പരിഗണിക്കില്ല. വീണ്ടും വുളൂ എടുത്ത് നിസ്കരിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്. എന്നാൽ കള്ള് കുടിച്ചവൻ്റെ നിസ്കാരം സ്വീകരിക്കില്ല എന്നാൽ, ഇനി 40 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, അവയെല്ലാം മടക്കി നിസ്കരിക്കണം എന്നാണോ ? അല്ല. അവൻ്റെ നിസ്കാരം സ്വഹീഹാകുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ, പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്നതല്ല എന്നാണ് അവിടെ ഉദ്ദേശം.

ഇതെങ്ങനെ ഈ രണ്ട് ഹദീസിലെയും ഒരേ വാക്കിന് അർത്ഥം വ്യത്യാസപ്പെട്ടത് ? ഒരിടത്ത് 'സ്വഹീഹല്ല' എന്നും - മറ്റിടത്ത് 'പ്രതിഫലം ലഭിക്കില്ല' എന്നും ! 

അതെ, ഇതിലൊരു ഖാഇദഃയുണ്ട്. ശറഇൽ തെറ്റായ ഒരു കാര്യത്തിലേക്ക് 

لا يقبل/ عدم القبول 

നെ ചേർത്തിപ്പറഞ്ഞാൽ, അവിടെ 'പ്രതിഫലം ലഭിക്കില്ല' എന്നാണ് വെക്കുക. കള്ള് കുടിക്കൽ തെറ്റാണല്ലോ. അതിനോട് ബന്ധിപ്പിച്ചപ്പോൾ പ്രതിഫലം ലഭിക്കില്ല എന്നായി.

العبدُ الآبِقُ لَا تُقْبَلُ لَهُ صلاةٌ ، حتى يَرْجِعَ إلى موالِيهِ

യജമാനൻ്റെ സമ്മതമില്ലാതെ പോയ അടിമയുടെ നിസ്കാരം, അവൻ തിരിച്ചു വരുന്നത് വരെ സ്വീകരിക്കില്ല - അഥവാ, ആ നിസ്കാരങ്ങൾ പ്രതിഫലാർഹമല്ല. സമ്മതില്ലാതെ പോകുന്നത് തെറ്റാണല്ലോ.

 ഇനി തെറ്റല്ലാത്ത കാര്യത്തോട് - ഉദാ: വുളൂ ചെയ്യുക - ചേർത്തിയാൽ 'സ്വഹീഹ് അല്ല' എന്നാണ് ഉദ്ദേശം. 

لا تُقبَلُ صَلاةُ حائِضٍ إلَّا بخِمارٍ

പ്രായപൂർത്തി എത്തിയ ഏതൊരാളുടെയും നിസ്കാരം, ഔറത് മറക്കാതെ സ്വീകരിക്കില്ല - അഥവാ, ആ നിസ്കാരം സ്വഹീഹല്ല. വീണ്ടും ഔറത് മറച്ച് നിസ്കരിക്കണം. ഇങ്ങനെ മറക്കുന്നത് തെറ്റായ കാര്യമല്ല. 

ഈ നിയമം ഇമാമുകൾ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്:

وَاَلَّذِي يَنْبَغِي أَنْ يُقَالَ فِي اخْتِلَافِ الْأَحَادِيثِ الَّتِي ذَكَرَهَا وَكَوْنِهَا مُسْتَوِيَةً فِي نَفْيِ الْقَبُولِ فَانْتَفَتْ الصِّحَّةُ مَعَهُ فِي بَعْضِهَا دُونَ بَعْضٍ أَنَّهُ لَا يَلْزَمُ مِنْ نَفْيِ الْقَبُولِ نَفْيُ الصِّحَّةِ لَكِنَّا نَنْظُرُ فِي الْمَوَاضِعِ الَّتِي نُفِيَ فِيهَا الْقَبُولُ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ الْعَمَلُ قَدْ اقْتَرَنَتْ بِهِ مَعْصِيَةٌ عَلِمْنَا أَنَّ عَدَمَ قَبُولِ ذَلِكَ الْعَمَلِ إنَّمَا هُوَ لِوُجُودِ تِلْكَ الْمَعْصِيَةِ فَمِنْ هَذَا الْوَجْهِ كَانَ ذَلِكَ الْعَمَلُ غَيْرَ مَرْضِيٍّ.

لَكِنَّهُ صَحِيحٌ فِي نَفْسِهِ لِاجْتِمَاعِ الشُّرُوطِ وَالْأَرْكَانِ فِيهِ، وَهَذَا كَصَلَاةِ الْعَبْدِ الْآبِقِ وَشَارِبِ الْخَمْرِ وَآتِي الْعَرَّافِ فَهَؤُلَاءِ إنَّمَا لَمْ تُقْبَلْ صَلَاتُهُمْ لِلْمَعْصِيَةِ الَّتِي ارْتَكَبُوهَا مَعَ صِحَّةِ صَلَاتِهِمْ، وَإِنْ لَمْ يَقْتَرِنْ بِذَلِكَ الْعَمَلِ مَعْصِيَةٌ فَعَدَمُ قَبُولِهِ إنَّمَا هُوَ لِفَقْدِ شَرْطٍ مِنْ شُرُوطِهِ فَهُوَ حِينَئِذٍ غَيْرُ صَحِيحٍ؛ لِأَنَّ الشَّرْطَ مَا يَلْزَمُ مِنْ عَدَمِهِ الْعَدَمُ، وَهَذَا كَصَلَاةِ الْمُحْدِثِ وَالْمَرْأَةِ مَكْشُوفَةَ الرَّأْسِ فَإِنَّ الْحَدَثَ وَكَشْفَ الْمَرْأَةِ رَأْسَهَا حَيْثُ لَا يَرَاهَا الرِّجَالُ الْأَجَانِبُ لَيْسَ مَعْصِيَةً فَعَدَمُ قَبُولِ هَذِهِ الْعِبَادَةِ إنَّمَا هُوَ لِأَنَّ ضِدَّ الْحَدَثِ الَّذِي هُوَ الطَّهَارَةُ شَرْطٌ فِي صِحَّةِ الصَّلَاةِ وَكَذَلِكَ ضِدُّ الْكَشْفِ وَهُوَ السَّتْرُ شَرْطٌ فِي صِحَّةِ الصَّلَاةِ فَفُقِدَتْ الصِّحَّةُ لِفَقْدِ شَرْطِهَا فَاعْتَبِرْ مَا ذَكَرْته تَجِدْ جَمِيعَ الْأَحَادِيثِ مَاشِيَةً عَلَيْهِ مِنْ غَيْرِ خَلَلٍ وَلَا اضْطِرَابٍ وَاَللَّهُ أَعْلَمُ اهـ

(طرح التثريب للعراقي: ٢١٥-٢/٢١٤، وكذا في إحكام الأحكام لابن دقيق: ٦٥-٢/٦٤)

✨